دف نوازی و خواندن اشعار مذهبی جزء سنن بسيار کهن عرفای منطقه غرب ايران علی الخصوص سنندج می باشد. اين مراسم به طور معمول هر جمعه در محفل درويشان برگزار می شود. گذشته از آن، روزهای مبارک در تقويم مذهبی، چون عيد قربان، مولود پيامبر(ص) و معـراج (بيست و هشتم رجب)، نيز می توانند موقعيّت های مناسبی برای اجرای اين مراسم به حساب آيند. حضور دف نوازان به روی صحنه و در برابر تماشاچيان لطمه ای به اصالت و کيفيت کار آنها وارد نمی کند. چرا که درويشان قادری عموما مردم عادی را از تماشای مراسم خود منع نمی کنند. گاه حتّی، به خصوص در اعياد مذهبی، با نصب بلندگو در خارج خانقاه و پخش صدای مراسم برای تمام محلّه در ارتباط گيری با مردم عادی اصرار نيز می ورزند.

هر ذکر از دو قسمت تشکيل می شود، ذکر تهليل يا نشسته و ذکر توحيد يا قيام.

ذکر تهليل بايک آواز به وزن آزاد شروع می شود که بيشتر به صورت گفتاری آوازی است. کلام اين بخش شامل صلوات، ذکر نام اوليا و معصومين و غيره است. بعد از آن نوبت به چند آواز موزون می رسد که، می تواند تمام ذکر تهليل را دربربگيرد. هر آواز شامل يک تم کوتاه چند ميزانی است بر روی اشعار کلاسيک فارسی يا کردی که به همراه چند دف مکررا اجرا می شود. قطعات پيچيده تر چيزی از يک تصنيف کم ندارند. از معروف ترين آنها می توان به، ما در دو جهان غير خدا کار نداريم، از من چرا رنجيده ای و، باز هوای وطنم آرزوست اشاره کرد، اين بخش، با تاثيرگذاری عميقی که ناشی از قدرت مقاومت ناپذير ريتم های اجرا شده توسط دف های پرطنين است، نوعی سماع صوفيانه محسوب می شود.

در اين سماع تنها ساز ملوديکی که ممکن است مورد استفاده قرار گيرد نی است. اما، اين امر رواج زيادی ندارد. در مقابل دف عالی ترين ساز مراسم و عضو جدايی ناپذير آن به حساب می آيد. قدرت صوتی اين ساز در برانگيختن حال و ايجاد هيجان نقش مهمّی ايفا می کند. همچنين اين ساز مقدّس دارای جنبه های نمادين بسيار نيز هست. از جمله اينکه تعداد حلقه های زنجير آن صد و يك عدد با تعداد صفات باری تعالی مطابقت دارد.

در ذکر قيام يا توحيد، که بلافاصله پس از آن آغاز می شود، همه شرکت کنندگان برمی خيزند و به همراهی دف و ساز کوبه ای ديگری که طبل يا تاس ناميده می شود به اجرای ضربی ذکرهايی از قبيل اله، حی هو،حی اله و غيره می پردازند. گاه اتفاق می افتد که بر زمينه ذکر مکرر، آوازی موزون توسّط يک يا چند درويش اجرا می شود که ترکيبی سخت زيبا و موثر پديد می آورد. سرعت در اين بخش، با افت و خيزهايی، رفته رفته افزايش می يابد و اغلب در اين حالت ريتم های دوتايی به طرز نامحسوسی و با افزايش سرعت به ريتم های سه تايی تبديل می شوند. شرکت کنندگان، که از ابتدای قيام موهای بلند خود را باز کرده و روی شانه ها ريخته اند، با حرکات موزون و دم و بازدم های پر صدا ذکرهای خود را همراهی می کنند. به تدريج همگان به وجد می آيند و مراسم به مرحله ای نزديک می شود که در آن هر کس ذکر دلخواه خود را بدون دغدغه هماهنگی با ديگران می خواند. سرعت بار ديگر افزايش می يابد و يک دقيقه قبل از پايان، با سکوت دف ها، ذکر بسيار سريعی خوانده می شود و مراسم که می تواند از سه ربع ساعت تا بيش از دو ساعت به طول انجامد، با ذکر اله اله اله هی و فاتحه پايان می يابد. موارد ذکر شده می توانند برحسب حال و هوای مجلس و موقعيت اجرای مراسم تغييرات بسياری داشــــته باشند و به دليل اين ويژگی و با تأکيد خليفه ميرزا آغه صحبت از محتوای دقيق برنامه ممکن نيست.

خليفه ميرزا آغه غوثی

سرپرست گروه دف نوازان، خليفه ميرزا آغه غوثی(دو)، متولد هزار و سيصد و هفت است و پنجاه سال است که به اجرای مراسم ذکر می پردازد. خوانندگی و دف نوازی را از پدرش، که وی نيز از بهترين دف نوازان کردستان بوده، فراگرفته است. وی بيش از سي و پنج سال است که در خانقاه خود به عنوان خليفه، به ترويج طريقت قادريه در کردستان مشغول است. از جمله فرزندان وی عبدالرحمان و عليرضا هستند که از کودکی زير نظر پدر به سير و سلوک و فراگيری ذکرها و نغمه های عرفانی و نواختن دف مشغول اند.

گروه دف نوازان:

خليفه ميرزا آغه با گروهش در جشنواره های متعددی حضور داشته و به کشورهای متعددی از جمله فرانسه (اجرا در مرکز يونسکو)، ترکيه، کلمبيا، اکوادور، پرو، پاناما و دوبی جهت اجرای مراسم مسافرت کرده است. اعضای ثابت گروه عبارتند از:

خليفه ميرزا آغه غوثی، همخوان و نوازنده دف

عبدالرحمن غوثی، همخوان و نوازنده دف

عليرضا غوثی، همخوان و نوازنده دف

برگرفته از سایت موسیقی هنری ایران